Geboortemaand-experiment Victoria 1893 succes

  • Het geboortemaand-effect in beeld gebracht door vier spelers van Victoria 1893 met hetzelfde geboortejaar (foto: Victoria 1893).
Richard Bender

Vorig jaar startte het Hilversumse Victoria 1893 bij wijze van pilot het Young Stars-project. Er werden speciale jeugdteams gevormd voor pupillen die in de tweede helft van het jaar geboren zijn. Victoria 1893 is tot nu toe de enige vereniging in Nederland die dit doet. Waarom doet de club dat, vraag je jezelf misschien af? Omdat die kinderen vanwege hun geboortedatum zich anders minder goed ontwikkelen en minder kans maken op een plek in een selectieteam. Onzin? Lees verder en ontdek dat niet alleen talent en doorzettingsvermogen belangrijk zijn om in de sport vooruit te komen.

Statistieken

Uit allerlei onderzoeken komt naar voren dat teamsporters met een profcarrière meestal geboren zijn in de eerste helft van het jaar. Deze oververtegenwoordiging is een rechtstreeks gevolg van de indeling in leeftijdscategorieën bij de jeugdteams. Twee kinderen die respectievelijk in januari 2005 en in december 2005 zijn geboren, zitten in hetzelfde team. Maar het jongetje (of meisje) dat in januari is geboren, is bijna een jaar ouder, meestal veel groter en dus ook sterker.

Jeugdtrainers willen met hun team winnen en gaan voor snel succes. Ze geven daarom systematisch de voorkeur aan die oudere, fysiek sterkere kinderen. Dat heeft langdurige consequenties voor de jongere, kleinere spelers die vaak net in een groeispurtleeftijd zitten. De grotere spelers komen vaker in de selectie-elftallen met andere sterkere spelers, krijgen vaker training en worden door betere trainers begeleid, spelen op beter velden en met beter materiaal. De aanmoedigingen en complimenten vanaf de zijlijn zorgen voor meer plezier in het spel. Dit is een belangrijke stimulans om meer te gaan trainen en beter te willen worden. Een prikkel die talentjes in lagere elftallen veel minder krijgen. De gevolgen blijken uit de cijfers. Uit onderzoek van de KNVB is gebleken dat niet minder dan 70% van de eredivisiespelers geboren is in de eerste helft van het jaar.

Prof worden

Bij het Hilversumse Victoria 1893 hebben ze zich verdiept in de onderzoeken op het gebied van leeftijdseffect, ook wel geboortemaand-effect genoemd. En hebben ze gesproken met Steve Lawrence, een Engelse architect die fervent pleitbezorger is van gelijke kansen in het voetbal en bij de Europese Commissie zelfs een klacht heeft ingediend tegen de Engelse voetbalbond. Lawrence woont al een aantal jaren in Nederland. Hij is in de materie gedoken toen zijn zoon James nog bij Arsenal speelde en hij langs de lijn van een scout hoorde dat zijn zoon (geboren in augustus), weinig kans zou maken om prof te worden.

In Engeland is de start van het seizoen de scheidslijn tussen leeftijdscategorieën. In Nederland en in de rest van Europa wordt die getrokken tussen kalenderjaren. Zoon James, hoe getalenteerd ook, zou in Engeland altijd bij de allerjongsten van zijn leeftijdscategorie horen en maakte daardoor statistisch gezien nauwelijks kans om de top te halen. Sinds hij dat hoorde heeft Lawrence zich vastgebeten in het onderwerp en strijdt hij tegen discriminatie op grond van geboortemaand. Dankzij extra aandacht voor dit onderwerp hoopt hij zijn zoon te ondersteunen bij het nastreven van zijn doel: prof worden.

Zoals Lawrence zelf verklaarde tegenover Michiel de Hoog van De Correspondent: "De wereld is verdeeld in twee kampen: zij die in de eerste helft van het jaar zijn geboren, de gelukkigen, die alle kansen krijgen; en de ongelukkigen, zij die in de tweede helft van het jaar zijn geboren."

Van wetenschap naar praktijk

Dat het geboortemaand-effect bestaat en in veel takken van sport optreedt, maar ook bijvoorbeeld in het onderwijs, is in veel onderzoeken aangetoond. Vooral dankzij de bestseller Outliers (in 2008 in vertaling uitgegeven onder de titel Uitblinkers; Waarom sommige mensen succes hebben en andere niet ) van de Amerikaanse wetenschapsjournalist Malcolm Gladwell zijn die bevindingen ook tamelijk breed verspreid. Toch wordt er nog niet zoveel gedaan met deze kennis.

Bij Victoria 1893, een van de oudste en grootste sportclubs in Nederland, gebeurt dat dus wel. Daar vond Lawrence een club die er wel intensief mee aan de slag ging. Udo van der Bijl (voorzitter jeugdcommissie): "We hebben het Young stars-project opgezet met de bedoeling om de fysieke kloof naar de reguliere selectieteams kleiner te maken en iedereen evenveel kansen te geven om voor een selectieteam in aanmerking te komen."

De reacties bij zowel ouders als kinderen zijn louter positief. De jongens in de Young Stars-teams ontwikkelen zich allemaal razendsnel dankzij extra trainingen en intensievere begeleiding vanuit de club: "Ze spelen gewoon in de reguliere competitie en nemen het op tegen iets oudere jongens. We hebben momenteel Young Stars bij de F-jes, E-tjes en D-tjes. Alle teams kunnen zich prima handhaven. We zien grote voordelen in dit project en gaan er zeker mee door."

Hoofd jeugdopleidingen Jeroen Roest legt uit welke voordelen het project heeft voor de club en de spelers: "We zien echt vorderingen bij alle spelertjes en er zijn zelfs jongens die zich nu al kunnen aansluiten bij de reguliere selectieteams. Spelers die normaal niet in de selecties werden opgenomen, zie je nu meer en meer aansluiten bij het niveau van de selectie. Bovendien voorkomt het voortijdig afhaken waardoor er geen talent verloren gaat." 

De ervaringen van de vereniging uit Hilversum zijn in lijn met de bevindingen uit de wetenschap. Bewegingswetenschapper Marije Elferink-Gemser, lector Talenherkenning en -ontwikkeling aan de HAN, verklaarde tegenover De Correspondent dat de concurrentie tussen (prof)clubs onderling debet is aan dit - volgens haar - groeiende probleem. "Clubs zijn steeds harder op zoek naar talent. En daardoor scouten ze eerder, op jongere leeftijd. Dat vergroot de kans dat je een ouder kind scout, in plaats van het getalenteerdere kind."

Ajax intensief betrokken

De grens voor toelating tot het Young Stars van Victoria 1893 ligt op 1 juli. Alle kinderen die daarna jarig zijn komen in aanmerking voor dit team. Het idee voor oprichting komt uit de koker van Jeroen Roest zelf en lijkt nu ook landelijk navolging te krijgen: "Ik ben ook werkzaam voor de KNVB en daar wordt ook veel over dit experiment gesproken. Bij Ajax zijn ze al langer bezig om dit effect te analyseren. Wij hebben dan ook veel contact met Ajax over ons pilotproject. Ze zijn daarover in Amsterdam net zo enthousiast als wij. We zijn van plan om volgend jaar het aantal Young Stars-teams uitbreiden. We bekijken nu of ook de 2e jaars C-junioren kunnen worden opgenomen in het plan."

Of er ook een uitbreiding komt naar de A en B-junioren weet Roest nog niet: "Er moet wel voldoende belangstelling en potentieel zijn, want we doen het niet om zomaar even een potje te voetballen. We investeren veel tijd in die jongens, geven ze extra pittige oefenstof en ze trainen anderhalf uur per week meer dan de andere junioren. Kortom: er wordt wel wat van je verwacht. Bij de A en B-junioren vallen veel jongens af vanwege studie of andere interesses, het is dus maar de vraag of het daar wel gaat werken."

Born to Play

Victoria 1893 is waarschijnlijk de enige club in Nederland waar bij de indeling van teams rekening wordt gehouden met het geboortedatum. Daarnaast is er ook een voetbalschool die hierop inspeelt. Dat is Born to Play van Guido Den Dikken. Deze Zeeuwse trainer met CIOS-achtergrond is ook 'gegrepen' door het geboortemaand-effect. Op zijn site schrijft hij: "Tijdens mijn stage bij Ajax kreeg ik de mogelijkheid om mij verder te verdiepen in het geboortemaandeffect en vond ik mijn roeping: Een platform creëren voor kinderen die op basis van hun talent verdienen om topsport te beoefenen, maar door het huidige systeem over het hoofd gezien worden." Dat is hij vervolgens gaan doen. Inmiddels is Den Dikken met zijn voetbalschool actief op twee plaatsen. In Amsterdam en Breda selecteert en traint Born to Play "de beste talenten die geboren zijn in de periode van 1 juli tot en met 31 december". Bij sv RAP in Amstelveen organiseert Den Dikken in mei 2016 ook een zogenaamd GME toernooi (GME staat voor geboortemaandeffect).

Dat Victoria 1893 in samenwerking met Ajax aan het eind van het seizoen ook zo'n toernooi gaat organiseren, onderstreept de betekenis die de Amsterdamse club hecht aan het Young Stars-project in Hilversum. "We gaan allerlei clubs uit de omgeving, die ook een grote jeugdopleiding hebben, uitnodigen om aan dit toernooi mee te doen. Op die manier willen we hen informeren en vooral interesseren om ook een dergelijk project op te starten. We zijn heel blij dat Ajax ons hierin steunt en zijn naam aan dit toernooi wil verbinden."

Ontplooiing, plezier en succes

Het geboortemaand-effect moet je serieus nemen, zo blijkt uit allerlei onderzoek. Een club die geen talenten wil verspillen en iedereen gelijke kansen op succes gunt, houdt daar rekening mee. Optimale talentontwikkeling kan op korte termijn ten koste gaan van clubsucces, op de langere termijn zijn de spelers en de club ermee gebaat. Het gaat om ontplooiing, plezier en succes. Voor een profclub als Ajax tellen vooral de kampioenschappen en de keiharde euro's. Voor Victoria 1893 ligt dat anders. Jeroen Roest: "Wij geloven heilig in deze nieuwe manier van werken en denken dat dit ook bij andere teamsporten, zoals hockey, handbal, basketbal of volleybal kan zorgen voor betere talentontwikkeling en voorkoming van vroegtijdig afhaken door jongens en meisjes met interesse voor de sport."